Mefhûm-ı Muhâlefe

Lafzın, hükmünde dikkate alınan şeylerden birini taşımadığı için zikredilmeyen şey hakkında muteber olmaması.

Hanefîlere göre, mefhûm-ı muhâlefet, Şâri’in kelâmında muteber değildir. Nitekim; “Allah katında ayların sayısı on iki olup, bunlardan dördü haram aylardır. O aylar içinde (Allah’ın koyduğu yasağı çiğneyerek) kendinize zulmetmeyin”

(Tevbe sûresi: 36)

meâlindeki âyetin mefhûm-ı muhâlefetinden, zulmetmenin bu aylarda haram, diğer aylarda ise helâl olduğu neticesi çıkmaz. Bununla beraber, örf ve âdetlerde, insanların muamelelerinde, konuşmalarında ve sözleşmelerinde, kitapların rivâyetinde, fukahânın ıstılâhında mefhûm-ı muhâlefe muteberdir. Bundan dolayı Şâri‘ tarafından, “Sâlihler şu ni‘mete kavuşacaklardır” buyurulsa, bundan fâsıkların o ni‘mete kavuşmayacakları mânâsı çıkmaz. Fâsıkların o ni‘mete kavuşup kavuşmayacakları söylenilmemiş olur. Onların buna kavuşup kavuşmayacakları başka delillerden anlaşılır.

(Usûl-i Serahsî)