İrâde-i Cüz’iyye

Allahü teâlânın, bir işi yapmak ve yapmamak hususunda insanlara ihsân ettiği dileme ve seçme kuvveti.

İrâde-i cüz’iyye kullarda bir hâldir. Kullar irâde-i cüz’iyyellerini kullanmakta serbesttir. Mecbur değildir. Allahü teâlânın kul irâde etmeden yaratması câiz ise de ihtiyârî işleri yaratmaya, kulların kalblerinin ihtiyâr ve irâde etmesini sebeb kılmıştır. İrâde-i cüz’iyyemizin sebeb olması da Allahü teâlânın irâdesi iledir. Kul bir işi yapmağı irâde-i cüz’iyyesiyle dileyip tercih edince, Allahü teâlâ da o işi irâde ederse, onu yaratır.

(Fıkh-ı Ekber)

İnsanların işleri yalnız irâde-i cüz’iyye ile meydana gelmez. İnsan işlerin olmasını irâde eder, meselâ elinin hareket etmesini ister, kudretini kullanır, hareket meydana gelir. Fakat insan bunu yarattı denilemez. İrâde-i cüz’iyye insanın kalbinde hâsıl olmaktadır. İnsanın işleri ezeldeki takdîr ile meydana geliyor ise de, meydana gelmeleri için önce kul îrâde-i cüz’iyyesini kullanmaktadır. İşin yapılmasını veya yapılmamasını istemektedir. Allahü teâlâ da o işi kulun irâdesine göre yaratmaktadır. Bu sebeble insan, meydana gelen bu işten mes’ûl olmaktadır.

(Berîka)