Limmî Usûlü

Limmeli (niçinli) mantık metodu. Bir şeyi illetten ma‘lûle giderek, eserden müessire giderek, niçin suallerini cevaplandırarak anlamaya çalışma. A priori. Allahü teâlânın, bütün mevcûdâtın hâlıkı ve hakikî ma‘bûdu olup ortağı ve benzeri olmadığını, yarattıklarını görmek suretiyle anlamak.

Allahü teâlâyı delilsiz, vesîlesiz olarak tanıdım. Daha doğrusu, delilleri, Allahü teâlâ vâsıtası ile tanıdım. Çünki, her şeyin delili, her şeyin varlığını gösteren O’nun varlığıdır. O’nu gösteren bir şey yoktur. Çünki delil olanın, gösterenin, gösterilenden daha çok meydânda olması lâzımdır. O’ndan daha açıkta ne vardır? Çünki her şey, O’nunla meydândadır. Her şeyin varlığı O’ndandır. O, kendini de, her şeyi de göstermektedir. Bunun içindir ki, Rabbimi, Rabbim vâsıtası ile tanıdım ve her şeyi O’nunla tanıdım deriz. Böyle olduğu münâzara ilmindeki limmî üsûlü ile anlaşılmaktadır. Âlimlerin çoğuna göre “innî” delili ile anlaşılır.

(Mektûbât-ı İmâm-ı Rabbânî)