Şübheli Şeyler

Helâl ve haram olduğu açıkça bildirilmeyen şeyler; şüpheliler. Müştebehât.

Helâl olan şeyler bellidir, haram olan şeyler de bellidir. İkisi arasında şüpheli şeyler vardır. Bunlardan kaçınınız ki harama düşmeyesiniz.

(Hadîs-i şerîf-Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn-i Mâce, Taberânî)

Haramlardan sakınmaya takvâ, şüpheli şeylerden sakınmaya vera‘ denir. Şüpheli olmak korkusu ile mübahların çoğunu terk etmeye de zühd denir. Ebû Bekr radıyallahü anh buyurdu ki: “Biz, harama düşme korkusundan yetmiş helâli terk ederdik.”

(İbni Âbidîn)

Şüpheli şeylerden kaçınmakta herkesin hâli bir değildir. Sıradan insanlarla, yüksek hasletli kimselerin kaçınacağı şüpheli şeyler aynı değildir. Yüksek hasletli kimseler için şüpheli olan bir şeyden, sıradan bir kimse kaçınmaya kalkarsa, buna vesvese denir. Ömer bin Abdülazîz’in yanına ganimet eşyasından misk getirdiler. Burnunu tıkadı. “Bunun fâidesi kokusudur. Bu ise, Müslümanlar’ın hakkıdır” dedi. Bunlar mekrûh değil ise de terk etmek kıymetli vera‘dır.

(Kimyâ-i Seâdet)

Şüpheli şeyler bazen mekrûh olur. Meselâ gasbedilmiş köpek ile av yapmak; çalınmış bıçakla hayvan kesmek; gasbedilmiş balta ile odun kesmek; cum‘a ezanından sonra alışveriş yapmak; şarap yapan kimseye üzüm satmak; fitne hazırlığı yapana silah satmak şüpheli şeylerdendir. Belki birisinin mülküdür diye av eti yememek; belki besmelesiz kesilmiştir veya kitapsız kâfir kesmiştir diyerek kasaptan et almamak; belki sahibi ölüp vârisine geçmiştir diyerek âriyet aldığı evden çıkmak ise vesvesedir.

(Kimyâ-i Seâdet)