Ulûm-i Akliyye

Aklî ilimler. His uzuvları ile duyularak, akıl ile tetkik edilerek, tecrübe ve hesab ile elde edilen ilimler.

Müslümanların bilmesi, öğrenmesi lazım olan bilgilere Ulûm-i İslâmiyye denir. Bu bilgilerin kimisini öğrenmek farzdır. Kimisini öğrenmek sünnet, bir kısmını öğrenmek de mubahtır. Ulûm-i İslâmiyye, başlıca iki büyük kısma ayrılır: Birincisi Ulûm-i Nakliyye’dir. Bunlara “Din Bilgileri” de denir. Ehl-i sünnet âlimleri, bu bilgileri, Eshâb-ı kirâmdan, onlar da Resulullah’dan öğrendiler. Din bilgileri de ikiye ayrılır: “Zâhirî ilimler” ve “Bâtınî ilimler”. Birincilere, “İman Bilgileri” ve “Fıkıh Bilgileri” veya “Ahkâm-ı İslâmiyye”, ikincilere “Tasavvuf Bilgileri” veya “Ma‘rifet” denir. İman bilgileri ve ahkâm-ı İslâmiyye, mürşidlerden; akâid ve fıkıh kitaplarından öğrenilir. Ma‘rifet, kalplere, mürşidlerin kalplerinden akar, gelir. İslâm bilgilerinin ikinci kısmı “Ulûm-i Akliyye”dir. Canlıları öğretene “Ulûm-i Tıbbiyye”, cansızları öğretene “Ulûm-i Hikemiyye” denir. Semâları, yıldızları öğretene “Ulûm-i Felekiyye”, arz bilgilerine “Ulûm-i Tabî‘iyye” demişlerdir. Ulûm-i Akliyye, matematik, mantık ve tecrübî bilgilerdir. Bunlar, his organları ile duyularak, akıl ile incelenerek, tecrübe ve hesab edilerek elde edilir. Bu bilgiler, din bilgilerinin anlaşılmasına ve onların tatbik edilmesine yardımcıdırlar. Bu bakımdan lüzumludurlar. Bunlar, zamanla artar, değişir, ilerler.

(Seâdet-i Ebediyye)