Dâll Bi’l-iktîzâ

“İktizâsı ile delâlet eden” mânâsına bir ibâredeki lafzların doğru anlaşılması için ibârede yer almamış bir mânâya delâlet ettiğinin kabul olunması. “Ümmetimden hatâ (yanılma), nisyân (unutma) ve zor karşısında yaptıkları şeyler kaldırıldı.” hadîs-i şerîfinin lafzında yalnız hatâ ve nisyânın kaldırıldığı bildirilmektedir. Hâlbuki bu hâller insandan ayrılmaz. İnsanda her zaman görülebilmektedir. Bu sebeble iktizâ-i nass, insandan kaldırılanın hatâ, nisyân olmayıp, hatâ ve nisyân ile yapılan işten doğan günah ve mes’ûliyet olduğunu ifâde etmektedir.

Dolayısıyla hadîs-i şerîfte mes’ûliyet gibi bir kelimenin varlığının takdiri iktizâ etmektedir.

(Usûl-i Serahsî)